فرموده : « وَيَقُولُونَ سُبْحانَ رَبِّنا . . . » « 1 » ، و حتى در آيه اى كه سوره به آن ختم مىشود نيز معناى تسبيح خداى را متذكر گرديده و او را بر تنزهش از داشتن شريك و ولى و اتخاذ فرزند ستوده و فرموده است : « وَقُلِ الْحَمْدُ لِلَّه الَّذِي لَمْ يَتَّخِذْ وَلَداً وَلَمْ يَكُنْ لَه شَرِيكٌ فِي الْمُلْكِ وَلَمْ يَكُنْ لَه وَلِيٌّ مِنَ الذُّلِّ وَكَبِّرْه تَكْبِيراً » « 2 » . از آيات اين سوره چنين بر مىآيد كه از سوره هاى مكى است ، ولى بنا بر قول بعضى از مفسرين بطورى كه روح المعانى نقل نموده دو آيه از آن مدنى است ، كه عبارتند از : آيه « وَإِنْ كادُوا لَيَفْتِنُونَكَ . . . » و آيه « وَإِنْ كادُوا لَيَسْتَفِزُّونَكَ . . . » . بعضى ديگر گفته‌اند كه چهار آيه اين سوره مدنى است يعنى آن دو آيه مذكور به اضافه آيه « وَإِذْ قُلْنا لَكَ إِنَّ رَبَّكَ أَحاطَ بِالنَّاسِ . . . » ، و آيه « وَقُلْ رَبِّ أَدْخِلْنِي مُدْخَلَ صِدْقٍ . . . » « 3 » . و از حسن نقل شده كه گفته است : همه آيات اين سوره جز پنج آيه اش مكى است ، و آن پنج آيه عبارتند از آيه « وَلا تَقْتُلُوا النَّفْسَ . . . » و آيه « وَلا تَقْرَبُوا الزِّنى . . . » و آيه « أُولئِكَ الَّذِينَ يَدْعُونَ . . . » و آيه « أَقِمِ الصَّلاةَ . . . » ، و آيه « وَآتِ ذَا الْقُرْبى . . . » « 4 » . و از مقاتل نقل شده كه گفته است كه تمام سوره مكى است مگر پنج آيه زير : « وَإِنْ كادُوا لَيَفْتِنُونَكَ . . . » و آيه « وَإِنْ كادُوا لَيَسْتَفِزُّونَكَ . . . » و آيه « وَإِذْ قُلْنا لَكَ . . . » و آيه « وَقُلْ رَبِّ أَدْخِلْنِي . . . » و آيه « إِنَّ الَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ مِنْ قَبْلِه . . . » « 5 » . و از قتاده و معدل از ابن عباس روايت شده كه گفته است : همه آن مكى است مگر هشت آيه و آنها عبارتند از آيه « وَإِنْ كادُوا لَيَفْتِنُونَكَ . . . » تا آيه « وَقُلْ رَبِّ أَدْخِلْنِي . . . » « 6 » . و ليكن در مضامين آيات مذكور هيچ دليلى بر اينكه در مدينه نازل شده باشند ديده نمىشود ، و احكامى هم كه در اين آيات هست احكامى نيست كه نزولش اختصاص به مدينه داشته باشد ، چون نظائر آن در سوره هاى مكى نيز ديده مىشود ، مانند سوره انعام و اعراف . سوره مورد بحث هدفى را دنبال مىكند كه آن عبارت است از تسبيح خداى تعالى ، اين سوره مطلب را با اشاره به داستان معراج رسول خدا ( ص ) و سير آن حضرت از مسجد الحرام به مسجد اقصى ( كه همان بيت المقدس باشد و بنائى است مرتفع

--> ( 1 و 2 ) سوره اسرى ، آيات 43 ، 93 ، 108 ، 111 . ( 3 ) روح المعانى ، ج 15 ، ص 2 . ( 4 ) منهج الصادقين ، ج 5 ، ص 293 . ( 5 ) روح المعانى ، ج 15 ، ص 2 . ( 6 ) منهج الصادقين ، ج 5 ، ص 2 .